Đạo diễn Thanh Hiệp trăn trở với sân khấu kịch nói: “Sau 100 tuổi, sân khấu kịch cần gì?”

Tối 26-10, chương trình Tọa đàm “Kỷ niệm 100 năm sân khấu kịch nói Việt Nam” do đạo diễn Thanh Hiệp – Trưởng Ban Lý luận Phê bình Hội Sân khấu TP HCM tổ chức sẽ được phát trên các nền tảng số (Fanpage) của Sở VHTT TP HCM, Trung tâm Ca nhạc nhẹ TP HCM và Tổ hợp sản xuất truyền thông số - Dugital Media Hub (lúc 20 giờ).

Sàn diễn 24h đã có cuộc trao đổi với đạo diễn Thanh Hiệp, người nặng nợ với sân khấu.

Vì sao tọa đàm được tổ chức trực tuyến và có vẽ như không hòa nhịp với tuần lễ kịch nói của thủ đô?

Đạo diễn Thanh Hiệp và ông Phan Nguyễn Như Khuê - Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TP HCM tại lễ trao giải thưởng quảng bá "Học tập theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"

Đạo diễn Thanh Hiệp: Liên chi Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam – TP HCM, Hội Sân khấu TP HCM đã thực hiện tọa đàm theo yêu cầu của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam. Theo kế hoạch chúng tôi sẽ tổ chức trực tiếp truyền hình Gala đêm 27-10, đầu cầu TP HCM sẽ tổ chức chương trình giao lưu và biểu diễn những trích đoạn kịch nổi tiếng của sân khấu kịch nói miền Nam, đồng thời sân khấu kịch IDECAF sẽ đưa vở “Tía ơi má dìa” ra diễn tại Nhà hát Âu Cơ trong tuần lễ kịch nói đã lên kế hoạch. Nhưng tuân thủ giãn cách xã hội trong tình hình phòng chống dịch bệnh Covid – 10 còn nhiều phức tạp, nên dự định này đành xếp lại. Thay vào đó, nhằm chào mừng sự kiện 100 năm sân khấu kịch nói Việt Nam, Ban Lý luận phê bình Hội Sân khấu TP HCM đã thực hiện chương trình tọa đàm được tổ chức tại Trung tâm Ca nhạc nhẹ TP HCM (57 Cao Thắng, quận 3, TP HCM), có sự tham gia của các nghệ sĩ: NSND Kim Cương, NSND đạo diễn Trần Minh Ngọc, NSND Trần Ngọc Giàu, NSƯT Ca Lê Hồng, NSƯT Thành Hội, NSƯT Thành Lộc, tác giả Trần Văn Hưng, đạo diễn Huỳnh Anh Tuấn, NSƯT Trịnh Kim Chi, NSƯT Mỹ Uyên, đạo diễn Trần Quý Bình…

Cho đến thời điểm này anh trăn trở điều gì khi nhìn lại chặng đường sân khấu kịch nói tại TP HCM?

Đạo diễn Thanh Hiệp và NSND - đạo diễn Trần Minh Ngọc

Tôi tự hào vì thành quả đạt được của sân khấu kịch nói TP HCM sau năm 1975. Từ khi đất nước thống nhất, sân khấu xã hội hóa đã ra đời và lớn mạnh, đào tạo một đội ngũ đạo diễn, diễn viên, tác giả làm nghề rất tích cực. Có thể nói sự phát triển của sân khấu xã hội hóa ngoài công lập ở TPHCM là sự công nhận chính thức phong trào sân khấu tự phát, dù được tư nhân bỏ vốn đầu tư hoặc sự góp vốn của nhiều cổ đông nhưng ngay từ khi thành lập mô hình này đã nhận được sự định hướng về mặt tư tưởng, hình thức thể hiện, nội dung mang tính nhân văn và hoạt động theo cơ chế thị trường để từng bước thu hút khán giả đến với chiếc nôi đầu đời: CLB Sân khấu thể nghiệm (còn gọi là sân khấu nhỏ 5B), đến năm 1997 được UBND TPHCM thành lập Nhà hát kịch sân khấu nhỏ TP HCM. Điều trăn trở lớn nhất là sau đại dịch, sân khấu xã hội hóa đã đối mặt khủng hoảng, sàn diễn dù có sáng đèn cũng khó thu hút khán giả nên rất cần sự tiếp sức của các cấp có thẩm quyền. Trước hết là vấn đề trợ vốn để tái dựng hoặc dàn dựng vở mới, sau đó là trợ vé để người xem, trong đó có giới trẻ có thể đến xem. Điều kiện kiên quyết còn là cách làm mới, cải tiến từ kịch bản cho đến hình thức dàn dựng, để vở diễn chạm được những điều công chúng đang quan tâm.

NSUT Thanh Điền và NSND - đạo diễn Trần Minh Ngọc

Với chủ đề phần tọa đàm mang tên “Người mở lối”, được biết ba nghệ sĩ gạo cội của sân khấu kịch nói miền Nam là NSND Kim Cương, NSND Trần Minh Ngọc, NSƯT Thành Lộc đã ôn lại sự kiện vở kịch “Chén thuốc độc” của nhà văn, nhà viết kịch Vũ Đình Long. Từ niềm tự hào đối với thế hệ nghệ sĩ mở lối, tiên phong “phá đường” làm kịch ở miền Nam, anh đúc kết được điều gì qua cuộc tọa đàm này?

Các nghệ sĩ đều tự hào vì lần đầu tiên lịch sử sân khấu nhà hát lớn Hà Nội, tối 22-10-1921, vở kịch do người Việt sáng tác, đạo diễn, diễn viên người Việt đã được ra mắt trên sân khấu Nhà hát Lớn Hà Nội. Sự kiện đó đánh dấu công cuộc Việt hoá loại hình nghệ thuật kịch nói tiếp nhận từ văn hoá phương Tây và qua quá trình phát triển, đã tiếp thu một cách chọn lọc, đầy sáng tạo để hình thành nên kịch nói Việt Nam – loại hình sân khấu vừa hiện đại vừa mang đậm dấu ấn văn hoá dân tộc, giúp sân khấu Việt Nam cân đối về thể loại, phong phú về nội dung phản ánh; hiện đại về nghệ thuật diễn tả, đáp ứng được yêu cầu đổi mới của bản thân sân khấu, nhu cầu thưởng thức của khán giả và nhu cầu sáng tạo của nghệ sĩ. Đặc biệt, đối với những người mở lối đưa kịch nghệ Việt hình thành và phát triển tại miền Nam, trải qua 100 năm đối mặt với nhiều thăng trầm cùng với mỗi giai đoạn lịch sử dân tộc. Từ chương trình phụ diễn trước khi xem một bộ phim chiếu ở rạp vào thập niên 60, NSND Kim Cương đã mạnh dạn thử nghiệm việc tổ chức diễn kịch ngắn, sau đó thuê rạp Thanh Bình để diễn một tuần lễ kịch nói và được khán giả Sài Gòn lúc bấy giờ đón nhận. Bà đã mở lối làm kịch ở Sài Gòn, truyền cảm hứng để sau đó hàng loạt các ban thoại kịch truyền hình ra đời như: Kim Cương, Tân Dân Nam, Thẩm Thúy Hằng, La Thoại Tân, Bắc Sơn…Duy nhất một đoàn kịch diễn tại rạp thời đó là Ban thoại kịch Kim Cương, để rồi trở thành một đoàn kịch được công chúng yêu mến. Sau 1975, khán giả tại TP HCM còn được thưởng thức tài nghệ của các nghệ sĩ kịch nói đã tạo thương hiệu trong lòng công chúng như: Kim Cương, Bông Hồng, Cửu Long Giang, Đoàn kịch Trẻ, Nhà hát kịch TP HCM. Vào thập niên 1980, từ CLB Sân khấu thể nghiệm 5B của Hội Sân khấu TP HCM, Sân khấu nhỏ đã xuất hiện và lan tỏa mạnh mẽ cuối thế kỷ XX. Thương hiệu “5B” tại TP HCM đã được xem là giải pháp tình thế cứu nguy cho cuộc khủng hoảng khán giả kịch. Và tiếp đó là hoạt động xã hội hoá của sân khấu kịch được xem là giải pháp cứu nguy cho sàn diễn kịch nói thời đó. Đến năm thứ 100, trước sự khủng hoảng do đại dịch Covid – 19 gây ra, sân khấu kịch đối mặt với nhiều đe dọa. Tôi cảm nhận các nghệ sĩ tham gia tọa đàm trong niềm tự hào khi ôn lại thành tựu đã qua, còn nêu cao tinh thần trách nhiệm để cùng chung sức giữ ngọn lửa yêu nghề.

Đạo diễn Thanh Hiệp cùng NSND Kim Cương, NSUT Thành Lộc

Việc vực lại sức sống của thể loại kịch sau 100 năm đang là thách thức của sân khấu Việt Nam nói chung và tại TP HCM nói riêng. Anh có hiến kế gì?

Hiến kế nghe to tát quả, các nghệ sĩ tham gia đều mong sớm nhận được những cơ chế đặc thù về mặt chính sách, hỗ trợ cho sân khấu kịch xã hội hóa được sáng đèn. Theo tôi vấn đề quan trọng vẫn là hỗ trợ vốn theo đề án dàn dựng của từng sân khấu, để nhà nước làm bà đỡ cho các sân khấu xã hội hóa, để cho ra đời tác phẩm mới, đồng thời hỗ trợ giá vé để công chúng đến xem. Làm sao để mỗi tác phẩm trong giai đoạn bình thường mới, khán giả bị cuốn hút vào những câu chuyện hấp dẫn, cập nhật thời sự và bị chinh phục bởi diễn xuất tài hoa của diễn viên.

Đạo diễn Thanh Hiệp cùng NSUT Thành Lộc

Ngày nay, chỉ còn lại số ít tác giả nhiệt tâm nhưng tư duy cũng đã có “triệu chứng” cằn cỗi, không theo kịp nhịp sống xã hội hiện đại. Để có nguồn kịch bản mới, hấp dẫn theo anh cần cải tiến như thế nào?

Đạo diễn Thanh Hiệp và NS Cát Phượng

Mô hình trại sáng tác nên mở rộng, mời thêm các nhà quản lý, các ông bà bầu cùng tham gia để nghe các dự án và đặt hàng để tạo đầu ra cho kịch bản. Lâu nay cứ tổ chức theo chủ đề, kịch bản viết ra không sử dụng được, khó mà tạo hiệu ứng đồng bộ. Cải tiến cần thiết chính là tập huấn đội ngũ tác giả trẻ, để họ có nhiều cơ hội nắm bắt những đổi mới trong đời sống, chạm đến trái tim người xem thông qua những vấn đề thời sự nóng bỏng. Sân khấu nhỏ là nơi nuôi dưỡng và khẳng định mình của các tác giả kịch bản, đạo diễn, diễn viên trụ cột mới của kịch nói thành phố như tác giả kịch bản: Lê Duy Hạnh, Ngọc Linh, Nguyễn Thị Minh Ngọc, Huyền Cơ, Lâm Quang Tèo, Trần Kim Khôi, Ngọc Dung, Ngọc Trúc, Mai Thắm...; đạo diễn: NSND Trần Ngọc Giàu, NSND Trần Minh Ngọc, Minh Hải, NSƯT Hoa Hạ, Nguyễn Thị Minh Ngọc, NSND Hồng Vân, Hùng Lâm, Ái Như, Chánh Trực...; diễn viên: NSƯT Thành Lộc, NSND Việt Anh, NSND Kim Xuân, NSƯT Đàm Loan, NSND Hồng Vân, NSƯT Thành Hội, NSƯT Công Ninh, NSƯT Mỹ Uyên, NSƯT Trịnh Kim Chi... Từ cái nôi sân khấu nhỏ, các tác giả kịch bản, đạo diễn, diễn viên này tỏa đi xây dựng các sân khấu kịch nói tại Thành phố Hồ Chí Minh, tạo nên một không khí hoạt động sân khấu kịch nói sôi nổi vào thập niên đầu thế kỷ XXI. Cho đến hôm nay, nếu không có chiến lược cải tiến, đầu tư đúng trọng tâm thì nhiều sân khấu sẽ đóng cửa, sàn diễn sẽ tiếp tục tắt đèn.

Xin cảm ơn anh rất nhiều!

Hoàng Long ( Thực hiện)