Vĩnh biệt "cha đẻ" của "Tình anh bán chiếu", "Võ Đông Sơ Bạch Thu Hà". - Sàn Diễn 24h - Cổng thông tin giải trí

Soạn giả, NSND Viễn Châu, "Ông vua vọng cổ" của cải lương Miền Nam đã qua đời vì tuổi già, sức yếu, lúc 15 giờ 30 phút ngày 1-2, hưởng thọ 92 tuổi.

Nhạc sĩ Trương Minh Châu - Con trai Soạn giả, NSND Viễn Châu, cho biết cha mình qua đời tại nhà riêng sau thời gian điều dưỡng tại nhà. NSND Kim Cương thông báo sẽ đứng ra lo tất cả thủ tục tang lễ. Linh cữu của ông hiện được quàn tại Nhà tang lễ TP HCM. 92 tuổi với 74 năm gắn bó với sân khấu cải lương, tên tuổi của soạn giả Viễn Châu ( nhạc sĩ đờn tranh Bảy Bá) đã đi vào lòng người mộ điệu với hơn 2.000 bản vọng cổ, 70 kịch bản cải lương nổi tiếng. Được mệnh danh  là “Ông vua vọng cổ” bởi ông là người sáng lập ra trường phái vọng cổ hài đồng thời là “cha đẻ” của bài tân cổ giao duyên – một thể loại được công chúng rất yêu mến cho đến ngày hôm nay.

Soạn giả, NSND Viễn Châu qua đời ở tuổi 92

Từ danh cầm Bảy Bá đến soạn giả Viễn Châu.

Soạn giả Viễn Châu được nhà nước đặc cách phong tặng danh NSND. Với ông, sáng tác vọng cổ cũng như nghe tiếng đàn rung lên theo âm hưởng lời ca đó mới thật sự là hạnh phúc. Tâm sự về quá trình đến với nghề, lúc sinh thời, soạn giả Viễn Châu kể: “Nơi chôn nhau cắt rốn của tôi là ở xã Đôn Châu, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh trong một gia đình có cha là hương cả. Tên khai sanh của tôi là Huỳnh Trí Bá, con thứ sáu nhưng theo cách của người miền Nam, gọi tôi là Bảy Bá. Từ nhỏ tôi đã mê học đờn tranh, tự mày mò những ngón đờn qua đĩa hát nhựa. Ngoài giờ đi học ở trường, tôi thường có mặt trong các buổi đờn ca tài tử, hoặc cùng bạn bè tổ chức đờn ca. Năm 19 tuổi, tôi đã đàn thạo các loại đàn tranh, violon, guitar và được nhiều người khen ngợi. Cũng trong năm này, một người bạn rủ rê, tôi ham vui  nên xách cây đờn tranh, trốn gia đình mua vé xe lên Sài Gòn đến Đài Phát thanh Sài Gòn xin được tham gia với ban cổ nhạc. Nghe tôi đờn thử,  người ta nhận tôi ngay. Lúc đó, trong ban nhạc này có rất nhiều nhạc sĩ tài danh như  Bảy Hàm, Hai Biểu, Mười Còn, Chín Hòa cùng các danh ca: Cô Năm Cần Thơ, Ngọc Nữ, Ba Vĩnh Long, Tư Bé và bổ sung thêm cây đờn tranh  Bảy Bá là tôi. Được một thơi gian,  tôi theo đoàn Tố Như lưu diễn. Hai tháng sau, nhạc sĩ Mười Còn kêu tôi theo gánh Việt kịch của anh Nguyễn Thành Châu ( NSND Năm Châu)  ra Hà Nội lưu diễn vì một nhạc sĩ đàn tranh của đoàn bị bệnh. Từ đó, tôi có cơ may tiếp xúc với các anh Năm Châu, Lê Hoài Nở, Trần Hữu Trang, Duy Lân... và làm quen với việc sáng tác”.

NSUT Diệu Hiền tặng hoa cho Thầy Viễn Châu

Năm 1948, ông viết vở cải lương “Nát cánh hoa rừng” nhằm tố cáo chế độ thực dân Pháp, tố cáo sự bóc lột của bọn chủ đồn điền Pháp. Ong chọn bút danh “Viễn Châu” có nghĩa là xa Đôn Châu, quê nhà yêu dấu của mình. Vở cải lương “Nát cánh hoa rừng” được đoàn Việt kịch Năm Châu trình diễn vào năm 1950. Đây là vở cải lương đầu tiên của ông được trình diễn trên sân khấu đại ban. Kể từ đó, tên tuổi Viễn Châu bắt đầu được giới mộ điệu chú ý. Và trong thời gian này, tiếng đờn tranh của Bảy Bá cũng được các hãng đĩa thu thanh và phát hành liên tục. Vì thế nhiều người gọi ông vừa là danh cầm vừa là soạn giả. Ngoài đoàn Việt kịch Năm Châu, ông còn cộng tác với các đoàn hát : Kim Thanh Út Trà Ôn (1955), Thanh Tao (1958), Thanh Minh - Thanh Nga (1962), Dạ Lý Hương (1969), Tân Hoa Lan (1969). Đồng thời, ông còn cộng tác với các hãng đĩa Việt Nam (1950), Kim Long (1951), Việt Hải (1953), Thăng Long (1954), Sống Mới (1968), Nhạc ngày xanh (1969), Hồn nước (1973). Sau giải phóng, ông cộng tác với Đoàn Văn công TP (1975), hãng băng Sài Gòn Audio (1978)…Năm 1984, ông cùng đoàn nghệ thuật 284 lưu diễn ở các nước Tây Âu như : Đức, Bỉ, Pháp, Ý. Các vở cải lương của ông đã tạo nên những dấu ấn không phai trong lòng khán giả khi dàn dựng trên sân khấu cũng như được thu vidéo, audio: Tình mẫu tử, Đời cô Nga, Sau bức màn nhung, Chuyện tình Hàn Mặc Tử, Quân vương và thiếp, Qua cơn ác mộng, Nợ tình, Hoa Mộc Lan, Con gái Hoa Mộc Lan, Hai nụ cười xuân…Đặc biệt, vở cải lương “ Ai điên ai tỉnh” đã được báo giới bình chọn là vở cải lương hay nhất ở miền Nam năm 1974.

“Cha đẻ” của “Tân cổ giao duyên” và “Vọng cổ hài”.

Soạn giả Viễn Châu cho biết: “Khi sân khấu cải lương hưng thịnh, ở Sài Gòn bài ca cổ được đón nhận như một món ăn tinh thần của người sành điệu. Hàng chục hãng dĩa ra đời cạnh tranh nhau, soạn giả thời đó có uy lắm, được săn đón, được trân trọng. Chính sự cạnh tranh đã khiến người ta phải suy nghĩ để tìm ra cái mới, Trên đà phát triển chung đã có rất nhiều người muốn cách tân sáng tạo bài vọng cổ. Tôi nằm trong số những tâm hồn khao khát đó. Năm 1958, sau nhiều đêm suy nghĩ, nhờ biết chơi đờn guitar và đờn tranh, tôi thử đem bài tân nhạc Chàng là ai của anh Nguyễn Hữu Thiết hòa với bài vọng cổ. Tôi mạnh dạn bỏ hai câu 3, 4 vì dễ bị trùng lắp, để đưa tân nhạc vào, tạo thành một bài tân cổ giao duyên hoàn chỉnh. Sau đó đưa cho hãng dĩa thu âm và phát hành. Hãng dĩa Hồng Hoa phát hành dĩa vàng tân cổ giao duyên với giọng ca của Lệ Thủy, lập tức bài tân cổ giao duyên được đông đảo thính giả đón nhận”.  Tuy nhiên, lúc ấy chí Sài Gòn thời đó đã “dập” ông tơi tả vì cho  rằng ông làm hư bài vọng cổ chính thống. Nhưng ông đã gạt bỏ ngoài tai bởi theo ông:” Vấn đề là công chúng đã có được một món ăn tinh thần ngon miệng. Qua sàng lọc của thời gian, tôi đúc kết được, bài tân cổ giao duyên chỉ có thể phù hợp khi chọn ca khúc mang âm hưởng dân ca, gần với chất ngũ cung của âm nhạc cải lương thì mới quyện được”. Thời điểm ấy, NSND Út Trà Ôn thường nói vui: “Anh lì đòn quá, đánh hoài mà hổng chết”. Ông cứ vững vàng tiến bước với những gì mình cho là thể nghiệm. Và cũng chính vì sự “lì đòn”  này mà bài tân cổ giao duyên mới tồn tài đến ngày hôm nay. Và khi nhắc đến Viễn Châu thì không thể không nói đến: Tình anh bán chiếu, Sầu vương ý nhạc, Võ Đông Sơ, Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài, Tần Quỳnh khóc bạn, Lá trầu xanh, Lòng dạ đàn bà, Lan và Điệp, Hàn Mặc Tử, Tâm sự Mai Đình , Tâm sự Mộng Cầm, Xuân đất khách, Tu là cội phúc, Gánh nước đêm trăng, Mồ em Phượng, Gánh bưởi Biên Hòa, Cô hàng chè tươi, Đêm khuya trông chồng, Mẹ dạy con, Phạm Lãi biệt Tây Thi, Bông ô môi, Ai ra xứ Huế, Đêm tàn Bến Ngự…Soạn giả Lê Duy Hạnh cho biết: “Lời ca của Viễn Châu bình dị nhưng giàu cảm xúc, giàu chất thơ và giàu hình tượng nên dễ thuộc, dễ đi vào lòng người. Cái đọng lại trong sáng tác của Viễn Châu là tình cảm quê hương, con người, đất nước,… được thể hiện một cách mộc mạc, chân thật. Viễn Châu là một trong những ngôi sao sáng của bầu trời sân khấu Nam bộ. Những đóng góp của ông trong lĩnh vực nghệ thuật nước nhà rất đáng kể và đã góp phần không ít trong việc phát huy, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc…”

Soạn giả Viễn Châu ( bìa trái) cùng gia đình cố NS Thanh Nga năm 1962.

“Bậc thầy khai quan điểm nhãn” cho các danh ca.

Soạn giả Viễn Châu được mệnh danh là "Người tạo thương hiệu cho các danh ca” hay  “Bậc thầy khai quan điểm nhãn” bởi qua nhiều sáng tác của ông, nhiều nghệ sĩ khi thể hiện đã trở thành ngôi sao. Từ thế hệ của NSND Út Trà On, Sầu nữ Út Bạch Lan, Thanh Hương, Thanh Nga, Thành Được, Dũng Thanh Lâm, Hữu Phước, Văn Hường, Tùng Lâm…cho đến thế hệ NSND Ngọc Giàu, Lệ Thủy, Bạch Tuyết, Minh Cảnh, Minh Vương, Minh Phụng, Diệu Hiền, Phương Quang, Hồng Nga, Tấn Tài, Mỹ Châu, Kim Ngọc, Thanh Thanh Hoa, Hề Sa, Thanh Nam, Thanh Kim Huệ, Hoài Thanh, Trọng Hữu…đều được “đóng mộc” tên tuổi bởi những bài vọng cổ của soạn giả Viễn Châu. Tất cả đều gọi ông bằng “sư phụ” với tất cả lòng trân trọng lẫn thán phục. Năm 1959, soạn giả Viễn Châu chú ý tới lối ca của danh hài Văn Hường. Thế rồi ông có sáng kiến viết bài vọng cổ hài cho Văn Hường thu đĩa. Lúc viết thể loại vọng cổ hài ông nghĩ, con người sinh ra đã biết khóc khi buồn, biết cười khi vui. Cải lương lâu nay đã lấy nước mắt nhân gian, thì tại sao mình không để người nghe bài vọng cổ rồi cười. Năm 1960, bài vọng cổ hài đầu tiên của ông Đêm tân hôn ra đời đã làm nên tên tuổi Văn Hường. Đến nay nhiều người còn nhớ những bài: "Tôi đi làm rể", "Ba chàng rể quý", "Tư Ếch đi Sài Gòn", "Vợ tôi tôi sợ", "Văn Hường nể vợ", "Tâm sự Văn Hường", "Vợ tôi nói tiếng Tây"… Nhắc lại kỷ niệm khi viết bài vọng cổ Tình anh bán chiếu, ông hào hứng kể: “Năm 1961, nghệ sĩ Út Trà Ôn đang là giọng ca hay của Hãng đĩa Hoành Sơn. Khi Hãng đĩa Hồng Hoa mời về cộng tác, ông giám đốc muốn tôi viết một bài thật hay để giới thiệu giọng ca này. Vài hôm sau,  trong một chuyến đi Bạc Liêu thăm bà con, về ngang Ngã Bảy Phụng Hiệp, tôi dừng chân ở một quán cà phê ven đường. Tôi ngó qua bên đường thấy một anh bán chiếu còn rất trẻ, quê mùa, hiền lành, đang dựng bao chiếu dưới gốc cây ngồi nghỉ mát. Xa xa trong đồng, tôi thấy một đám cưới miền quê đang đón dâu về. Ngồi uống cà phê, tôi mới nghĩ ra một chuyện tình của anh bán chiếu trẻ với cô gái...Về Sài Gòn,  tôi đã viết xong những ý chính của bài vọng cổ Tình anh bán chiếu dành cho Út Trà Ôn ca: Ghe chiếu Cà Mau đã cắm sào bên bờ sông Ngả Bảy/ Sao cô gái năm xưa chẳng thấy…ra chào…Chỉ một thời gian ngắn, bài này đã đưa Út Trà Ôn lên danh hiệu “Đệ nhất danh ca vọng cổ”. Sau Tình anh bán chiếu, ông viết tiếp cho giọng ca  Út Trà On bài Ông lão chèo đò cũng thành công vang  dội. Vào khoảng năm 1964, nghệ sĩ Hữu Phước đi gánh Thanh Minh ở các tỉnh miền Trung về Sài Gòn, đến Hãng đĩa Hồng Hoa chơi, tình cờ lúc đó Viễn Châu cũng vô hãng đĩa chơi, vậy là giám đốc Hồng Hoa kêu: “Anh Bảy, có bài vọng cổ nào không, đưa cho Hữu Phước ca”.  Lúc đó đi chơi mà bài hát lấy đâu ra, với lại viết bài nào thì thu đĩa hết bài đó, còn đâu. Thế là Hồng Hoa kêu tôi: “Vậy ông viết liền tại đây luôn đi, thu đĩa liền”. Khi các danh cầm, chuyên viên âm thanh đến thì tôi đã viết xong ba câu vọng cổ của bài Nhớ mẹ, Hữu Phước lấy vô phòng thu. Thu xong 3 câu đầu, Hữu Phước trở ra thì tôi cũng đã viết xong 3 câu vọng cổ còn lại. Vậy là Nhớ mẹ ra đời và nổi tiếng cho đến giờ. Tiếng hát Hữu Phước cất lên đã làm cho nhiều khán giả phải sụt sùi thương cảm.  Soạn giả Viễn Châu bộc bạch: “Tôi viết được nhiều, được cho là hay vì tôi đi nhiều, học nhiều, quan sát nhiều, thấy nhiều. Nhưng chốt lại, cái thấy của tôi phải qua tâm cảm yêu thương, rung động với cuộc đời bằng tâm hồn nhạy cảm, chia sẻ thì mới có những sáng tác sống lâu trong lòng người hâm mộ…”

Soạn giả Viễn Châu cùng các danh ca nổi tiếng

NSND Ngọc Giàu luôn khẳng định: “Không có Viễn Châu thì không có Ngọc Giàu cũng như gần hết các tên tuổi cải lương nổi tiếng của cải lương thời hoàng kim. Hồi mới 12-13 tuổi, ông đã viết cho tôi bài Áo tình đắp mộ người yêu để tôi thu dĩa và nổi tiếng từ đấy. Nhiều nghệ sĩ khác thời còn con nít như tôi cũng được nổi tiếng nhờ những bài ca của chú Bảy đo ni đóng giày…”. NSND Bạch Tuyết thì nhấn mạnh : “Ngòi bút của chú Bảy làm say mê hàng triệu người nghe bởi sự hòa quyện nhạc điệu, ý thơ, tính văn chương, điển tích văn học và hơn hết là cái thần tròn đầy, nhất là đâu ra đấy, vua ra vua, dân ra dân, người nghèo khổ khác người sang trọng… không hề lẫn lộn. Chính vì thế những bài vọng cổ của chú luôn ngọt ngào, nhẹ nhàng đi vào lòng người nghe, khiến họ rung cảm và nhớ mãi…”. Nghệ sĩ Minh Cảnh tâm sự : “Cho đến bây giờ, dù đi bất cứ đâu, khán giả vẫn yêu cầu tôi hát những bài ''ruột'' của soạn giả Viễn Châu như: Tu là cội phúc, Mục Liên tìm mẹ, Võ Đông Sơ, Sầu vương ý nhạc…. Và anh hát : “Xe dừng lại bên kia câu Bến Lức. Nhạc ai làm ray rứt cõi lòng ta. Họ không là những nhạc sĩ tài hoa. Nhưng đời gian khổ là bài ca đầy nước mắt…” ( trích bài Sầu vương ý nhạc)
Có một giọng ca rất được khán thính giả ưa thích qua các bản vọng cổ của soạn giả Viễn Châu: Cầu tre lỡ nhịp, Đứt đường tơ, Lan và Điệp, Đèn khuya, Mười sáu trăng tròn, Giấc ngủ cô đơn, Sao chưa thấy hồi âm, Khuya nay anh đi rồi, Mẹ dạy con, Lan và Điệp… Đó chính là NSƯT ÚT Bạch Lan. “ Tôi có nhiều nỗi buồn trong chuyện tình cảm riêng tư, có lần đã giải bày tâm sự của mình với chú Bảy. Thật không ngờ, chú đã ghi lại cuộc đời tôi qua bài vọng cổ mà đến nay tôi luôn xem đó là báu vật cô luôn giữ bên mình đó là Hoa Lan Trắng” - cô Út tâm sự.

Album "Tình anh bán chiếu"

Vĩnh biệt Bác Bảy, thần tượng của tôi và của hàng triệu trái tim khán giả yêu nghệ thuật cải lương...

Song Minh ( Tổng hợp)